Lênh đênh kiếp vạn chài

Lên bờ, ai cũng mong lắm nhưng khi con tôm, con tép ngày một khan hiếm thì ước mong đó lại càng xa vời.

Những người già vẫn phải lênh đênh trên con nước. Ảnh: TG

Chúng tôi tìm đến xóm chài sau những ngày hè nóng nực vừa đi qua. Tưởng như người dân ở đây có thể vui mừng khi sông Đà đã đầy nước. Thuyền của họ lại ngược xuôi để chài lưới mưu sinh. Thế nhưng, cuộc sống của ngư dân nơi đây quanh năm lo toan và luôn bấp bênh như những con thuyền cưỡi lên sóng dữ.

Mùa hè đi qua, mùa mưa bão lại đang đến, xóm vạn chài lại phải bước vào một cuộc chiến mới-chống bão. "Mùa bão, có sống trên sông nước mới biết hết nỗi khổ. Mỗi lần nghe tin báo bão là chúng tôi lại mất ăn mất ngủ. Mưa gió người ta vào nhà để trú còn chúng tôi lại chạy ra ngoài, lên bờ mà trốn. Biết làm sao được, kiếp vạn chài là thế", anh Son – một ngư dân xóm vạn chài Tân Thịnh chua chát.

Đã thành thông lệ, việc hồ Hòa Bình xả lũ đồng nghĩa với việc xóm không thể đánh bắt vì sông động. Mỗi năm trung bình thủy điện Hòa Bình xả nước 3 tháng và có nghĩa là cả xóm vạn chài cũng chơi dài trong 3 tháng đó. Đến thời điểm này, thuỷ điện mới tích đủ nước sau những ngày hè khô khát vừa qua. Nắng lắm, mưa nhiều và xóm vạn chài đang lo lắng cho mùa mưa này. Mấy ngày vừa qua mưa liên tục và có thể năm nay hồ Hòa Bình sẽ xả nước liên tục.

Không đánh bắt cá tôm, người dân vạn chài chẳng có việc gì để làm. Những ngày nhàn rỗi, đám thanh niên trai tráng lên thành phố dạo chơi, chị em phụ nữ lên bờ tụm năm tụm bảy buôn chuyện trên trời dưới bể. Với cánh đàn ông là trụ cột, họ cũng chỉ biết quây quần bên chiếc điếu cày, ngắm lên dòng người xe tập nập đi trên cầu Cứng và ước mơ một ngày nào đó được lên bờ – điều ước đã đi qua nhiều thế hệ nhưng mấy ai thành hiện thực.

Gia sản cho mỗi hộ dân ở xóm chài đều giống nhau, một chiếc thuyền lớn rộng khoảng 20-30m2 dùng để ở và một chiếc bé dùng để đánh bắt cá. Gia đình anh Son có 2 người con, chiếc thuyền được chia thành 4 khoang nhỏ. Một là nơi để nấu ăn, một để chứa số đồ dùng lặt vặt như chài lưới, khoang giữa dành cho bố mẹ và cũng là nơi tiếp khách, 2 con ở khoang bên cạnh. Nếu nhà nào khá giả thì có chiếc ti vi nho nhỏ, còn đại đa số chỉ có chiếc radio và mấy bộ chài lưới cùng với chiếc xe đạp cà tàng để đi lại mỗi khi có việc lên bờ.

Ngày trước, cả xóm chài tập trung về xã Hợp Thịnh, huyện Kỳ Sơn và nhiều gia đình đã nhập hộ khẩu về đó. Sau này vùng sông ở Kỳ Sơn bị khai thác cạn kiệt, cả xóm lại kéo lên huyện Đà Bắc và từ ngày xây thuỷ điện Hòa Bình thì cả xóm về ở hẳn dưới chân nhà máy thuỷ điện thuộc phường Tân Thịnh này. Nhiều hộ đã nhập hộ khẩu về phường Tân Thịnh.

Đối với người dân xóm chài, ước nguyện được lên bờ để ổn định cuộc sống luôn cháy bỏng trong họ và đó luôn là cái đích để tất cả các ngư dân phấn đấu. Trước đây sông nhiều cá, thu nhập của xóm chài cũng không đến nỗi nào. Đã có lúc vào "cầu", họ kiếm được tiền triệu mỗi ngày và tưởng như việc lên bờ chỉ là vẫn đề thời gian. Thế nhưng, con cá dưới nước cũng ngày một hiếm, đồng nghĩa với việc đời sống của ngư dân cũng ngày một khó khăn.

Ngày trước vào mùa mưa lũ, nếu không đánh được cá, ngư dân chuyển sang vớt củi cũng kiếm được kha khá. Tuy nhiên đời sống ngày càng cao khi đa số người dân thành phố chuyển sang dùng gas, điện thì củi vớt lên cũng chẳng ai mua, bây giờ củi có trôi cũng mặc.

Đã nhiều năm nay xóm chài không có một cuộc liên hoan để chia tay gia đình nào đó lên bờ nữa. Việc lên bờ bây giờ đã trở nên quá khó khăn nếu không nói là nằm ngoài tầm tay của hầu hết các hộ gia đình xóm chài. Anh Son cho rằng: "2 anh em trong nhà đã lên bờ được, thế là tự hào lắm rồi. Bản thân tôi giờ đây không mơ tưởng đến điều đó. Chỉ hy vọng đời con sau này sẽ khác, không còn phải sống cuộc sống bấp bênh như bố mẹ chúng".

2 con của anh Son đang học THPT, dù gia đình rất khó khăn nhưng vợ chồng anh vẫn quyết tâm cho con học đến nơi đến chốn. "Muốn xin làm công nhân cũng phải học hết THPT, ít chữ như chúng tôi không bao giờ thoát khỏi được kiếp vạn chài", anh Son chia sẻ.

Điều rất mừng là ở xóm chài hiện nay trẻ nhỏ đều đã biết yêu trường yêu lớp. Tất cả mọi hy vọng của xóm đều dành hết vào những cháu đang ngồi trên ghế nhà trường. Họ tin cái chữ rồi sẽ kéo chúng lên bờ. Hòa Bình đã lên thành phố từ lâu, cuộc sống đang đổi thay hàng ngày trên thành phố trẻ. Thế nhưng, dưới chân cầu Cứng vẫn còn một xóm chài sống kiếp nghèo khổ lênh đênh.

Khi bóng chiều buông xuống, những chiếc thuyền nhỏ lại nối đuôi nhau ra giữa dòng sông để lấy nước sinh hoạt, tắm rửa và… đi vệ sinh. Họ là những cư dân thành phố?

Những công dân thuộc xóm vạn chài phường Tân Thịnh đều xuất thân từ làng Trung Hà, Ba Vì, Hà Nội. Đã nhiều đời nay họ vẫn cha truyền con nối với nghề chài lưới, lấy sông làm nơi mưu sinh. Trước đây đội quân chài lưới này không trú ngụ ổn định ở bất kỳ đâu. Dọc sông Hồng, mỗi nơi họ ở một thời gian và bao giờ nơi đó không còn tôm cá tất cả lại cùng nhau nhổ neo đến đoạn sông mới. Tuy nhiên, từ ngày có thuỷ điện Hòa Bình gần 100 gia đình đã chuyển hẳn về Hòa Bình, nhập hộ khẩu về phường Tân Thịnh, dưới chân cầu Cứng.

Nguyễn Thu Thêm
Theo Giadinh